Jest 10:37, w magazynie uruchamia się alarm, a pracownicy patrzą po sobie, bo nikt nie wie, czy to ćwiczenia, awaria czujki, czy realny pożar. Jedna osoba wraca po telefon, druga próbuje zamknąć komputer, a gość z zewnątrz stoi przy recepcji i czeka na polecenia.
Prawidłowa ewakuacja w budynku firmowym polega na szybkim ogłoszeniu alarmu, wyprowadzeniu ludzi najkrótszą bezpieczną drogą, sprawdzeniu obecności w miejscu zbiórki i przekazaniu informacji osobie kierującej akcją lub straży pożarnej. Jeśli Twój obiekt ma strefę pożarową przeznaczoną dla ponad 50 stałych użytkowników, przepisy przeciwpożarowe wymagają praktycznego sprawdzenia organizacji ewakuacji nie rzadziej niż raz na 2 lata. W wybranych obiektach, takich jak szkoły lub placówki z cykliczną zmianą użytkowników, termin może być krótszy. O planowanych ćwiczeniach zwykle zawiadamia się właściwą komendę PSP z wyprzedzeniem, najczęściej co najmniej tygodniowym. Sama kartka z procedurą nie wystarczy. Ludzie muszą wiedzieć, którędy wyjść, kto sprawdza pomieszczenia i gdzie zgłosić brak osoby.
Jak powinna wyglądać prawidłowa ewakuacja w budynku firmowym?
Ewakuacja nie zaczyna się w chwili, gdy ktoś krzyknie „pali się”. Zaczyna się dużo wcześniej: od wyznaczenia dróg, oznakowania, szkoleń, sprawnego alarmowania i jasnego podziału ról. W realnym zdarzeniu nie ma czasu na naradę przy drzwiach. Decyzje muszą być proste jak instrukcja obsługi gaśnicy.
W budynku firmowym potrzebujesz kilku elementów, które działają razem. Pierwszy to sposób wykrycia zagrożenia: człowiek, czujka, ręczny ostrzegacz pożarowy, system sygnalizacji pożaru lub zgłoszenie przez telefon. Drugi to alarmowanie wszystkich osób w obiekcie. Trzeci to bezpieczne opuszczenie budynku. Czwarty to kontrola, czy nikt nie został w środku.
Najczęściej zawodzi nie technika, tylko organizacja. Widziałem obiekty, w których sygnalizator działał, znaki świeciły, gaśnice miały aktualne przeglądy, a mimo to pracownicy nie wiedzieli, czy mają wychodzić na parking, czy pod bramę od strony magazynu. To drobiazg tylko na papierze. W dymie i hałasie taki drobiazg robi różnicę.
Podstawowy schemat ewakuacji w firmie może wyglądać tak:
- Osoba, która zauważa zagrożenie, uruchamia alarm i informuje przełożonego lub ochronę.
- Kierujący ewakuacją podejmuje decyzję o wyprowadzeniu ludzi z całego budynku albo z konkretnej strefy.
- Pracownicy opuszczają stanowiska bez zabierania rzeczy osobistych, jeśli opóźnia to wyjście.
- Wyznaczone osoby sprawdzają toalety, szatnie, sale spotkań, pomieszczenia socjalne i strefy, gdzie mogą przebywać goście.
- Wszyscy idą do miejsca zbiórki, nie używają wind i nie wracają do budynku.
- Kierownicy działów lub koordynatorzy liczą osoby i zgłaszają braki.
- Informacja o zagrożeniu, brakujących osobach i odciętych strefach trafia do straży pożarnej.
Nie każda firma ma taki sam układ. Inaczej organizuje się ewakuację w biurowcu, inaczej w hali produkcyjnej, restauracji, warsztacie, przychodni albo magazynie z ruchem wózków widłowych. Zasada pozostaje jedna: człowiek ma znaleźć najbliższą bezpieczną drogę wyjścia bez pytania pięciu osób po drodze.
W procedurze powinny znaleźć się osoby odpowiedzialne za konkretne zadania. Nie wpisuj tylko stanowisk, które zmieniają się co miesiąc. Lepiej użyć funkcji: kierujący ewakuacją, zastępca, koordynator piętra, osoba sprawdzająca listę obecności, osoba do kontaktu ze służbami, pracownik wyznaczony do pomocy osobom z ograniczoną mobilnością. Gdy ktoś jest na urlopie, musi być zastępca. Brak zastępcy to klasyczna dziura w systemie.
Dobrze działa prosta zasada: ewakuacja ludzi ma pierwszeństwo przed gaszeniem. Gaśnica służy do ugaszenia małego pożaru w zarodku, jeśli użytkownik ma bezpieczną drogę odwrotu i nie ryzykuje zatrucia dymem. W firmach spotkasz najczęściej gaśnice proszkowe ABC, śniegowe CO2 do urządzeń elektrycznych, płynowe do grup A i B oraz urządzenia do pożarów tłuszczów klasy F w kuchniach. Klasy pożarów oznaczają: A – ciała stałe, B – ciecze palne, C – gazy, D – metale, F – tłuszcze i oleje w urządzeniach kuchennych. Dobór sprzętu musi pasować do ryzyk w obiekcie.
Przepisy przeciwpożarowe wskazują też ogólny przelicznik wyposażenia w gaśnice: zwykle przyjmuje się co najmniej 2 kg lub 3 dm³ środka gaśniczego na każde 100 m² powierzchni strefy pożarowej, zależnie od rodzaju obiektu i zagrożeń. Dojście do gaśnicy nie powinno być dłuższe niż 30 m, a dostęp musi pozostać wolny. Gaśnica zastawiona paletą jest jak apteczka zamknięta w sejfie.
Kiedy trzeba ćwiczyć ewakuację i jakie dokumenty przygotować?
Zgodnie z rozporządzeniem MSWiA właściciel lub zarządca obiektu powinien zapewnić możliwość ewakuacji i praktycznie sprawdzać jej organizację w określonych obiektach. Najczęściej mówi się o terminie nie rzadziej niż raz na 2 lata dla budynków ze strefą pożarową przeznaczoną dla ponad 50 stałych użytkowników, z wyłączeniem budynków mieszkalnych jednorodzinnych i mieszkalnych zaliczanych do ZL IV. W obiektach, gdzie użytkownicy zmieniają się cyklicznie, na przykład w szkołach, praktyczne sprawdzenie wykonuje się zwykle częściej, po rozpoczęciu użytkowania przez nową grupę.
Jeśli zarządzasz biurem, halą, lokalem usługowym, hotelem, restauracją lub budynkiem użyteczności publicznej, nie opieraj się na domysłach. Trzeba sprawdzić kategorię zagrożenia ludzi, liczbę użytkowników, powierzchnię i zapisy instrukcji bezpieczeństwa pożarowego. Czasem właściciel mówi: „u nas pracuje tylko 45 osób”. Potem okazuje się, że w budynku są jeszcze najemcy, serwis sprzątający, kurierzy, klienci i dostawcy. Papier liczy inaczej niż rzeczywistość.
Dokumentacja nie ma być segregatorem dla samego segregatora. Ma pomagać w działaniu. Przy ewakuacji przydadzą się:
- instrukcja bezpieczeństwa pożarowego, jeśli obiekt jej wymaga, z aktualnymi planami ewakuacji i opisem procedur,
- wykaz osób funkcyjnych z numerami telefonów i zastępstwami,
- scenariusz ćwiczeń, czyli co uruchamiamy, kto obserwuje, gdzie mierzymy czas i jakie sytuacje sprawdzamy,
- zawiadomienie PSP, gdy przepisy wymagają zgłoszenia praktycznego sprawdzenia organizacji ewakuacji,
- protokół po ćwiczeniach z wnioskami, listą usterek i terminem ich usunięcia.
W protokole nie wpisuj ogólników typu „ćwiczenia przebiegły poprawnie”, jeśli połowa ludzi wyszła innymi drzwiami niż planowano, a koordynator nie miał listy obecności. To nie wstyd. Ćwiczenia są po to, żeby znaleźć słabe miejsca, zanim zrobi to pożar.
Dobry protokół zawiera godzinę rozpoczęcia alarmu, czas opuszczenia budynku, liczbę ewakuowanych osób, informację o gościach, zauważone blokady, działanie oświetlenia awaryjnego, reakcję ochrony i sposób przekazania meldunku. W firmach produkcyjnych trzeba też opisać zatrzymanie maszyn, odcięcie gazów technologicznych, zabezpieczenie procesów i sposób opuszczania stref o podwyższonym ryzyku.
Praktyczna rada z ćwiczeń: nie zapowiadaj wszystkim dokładnej godziny ewakuacji. Podaj kierownikom dzień i zakres, ale zostaw element zaskoczenia. Wtedy zobaczysz prawdziwe nawyki, a nie teatr pod kontrolę.
Nie chodzi o straszenie ludzi. Chodzi o sprawdzenie, czy procedura działa w normalnym rytmie pracy: przy dostawie, podczas przerwy śniadaniowej, w czasie spotkania z klientem albo przy zmianie nocnej. Ja kiedyś popełniłem błąd, zakładając, że skoro kierownicy znają instrukcję, to przekażą ją dalej. Nie przekazali. Na ćwiczeniach pracownik tymczasowy zapytał, czy musi wyłączyć maszynę, czy ma od razu biec do wyjścia. Od tamtej pory zawsze pytam o nowych ludzi, podwykonawców i osoby pracujące krótko.
Jak przygotować ludzi, drogi ewakuacyjne i sprzęt przed alarmem?
Najlepsza procedura nie pomoże, jeśli drzwi ewakuacyjne są zamknięte na klucz, korytarz służy za magazyn kartonów, a plan ewakuacji wisi za kwiatkiem. Droga ewakuacyjna musi być przejezdna, widoczna i zrozumiała. Ma prowadzić człowieka jak linia na podłodze w szpitalu: bez zastanawiania, bez zgadywania.
Przed ćwiczeniami warto przejść budynek pieszo. Nie z planem przy biurku, tylko normalnie, od stanowiska pracy do wyjścia. Sprawdź, czy drzwi otwierają się w odpowiednim kierunku tam, gdzie jest to wymagane, czy nie są spięte łańcuchem, czy samozamykacze działają, czy znaki ewakuacyjne są widoczne po zgaszeniu części oświetlenia. Zobacz też, czy miejsce zbiórki nie znajduje się na trasie dojazdu straży pożarnej. To częsty błąd.
Osoby odpowiedzialne za obiekt powinny regularnie kontrolować urządzenia i instalacje związane z bezpieczeństwem pożarowym. Gaśnice wymagają przeglądu nie rzadziej niż raz na 12 miesięcy, chyba że producent lub warunki użytkowania wskazują krótszy termin. Hydranty wewnętrzne i zewnętrzne również wymagają badań ciśnienia oraz wydajności w określonych odstępach. Jeśli masz wątpliwości, czym różni się hydrant wewnętrzny od zewnętrznego i kto odpowiada za ich stan, pomocny będzie opis: hydrant wewnętrzny a zewnętrzny – różnice i obowiązki właściciela budynku.
W budynkach z systemem sygnalizacji pożaru trzeba sprawdzić, czy alarm dociera tam, gdzie powinien. Sama centrala SSP nie ewakuuje ludzi. Ona daje sygnał. Jeśli sygnalizatory są niesłyszalne w hali przez pracujące maszyny, potrzebujesz innego rozwiązania organizacyjnego lub technicznego. W lokalach z muzyką, kuchnią, chłodniami i zapleczem problem wygląda podobnie. Hałas zjada alarm.
Ważnym elementem jest szkolenie pracowników. Szkolenie BHP i ppoż. nie powinno kończyć się slajdem z gaśnicą. Ludzie muszą przećwiczyć, co robią po alarmie, gdzie idą, kto zamyka kasę, kto pomaga klientom, kto wyprowadza osoby z sali konferencyjnej. W restauracji trzeba pamiętać o gościach, dzieciach i osobach po alkoholu. W biurze o osobach na spotkaniach i w budkach telefonicznych. W magazynie o kierowcach czekających przy rampie.
Poniższa tabela pomaga szybko uporządkować przygotowanie obiektu:
| Obszar | Co sprawdzić | Typowy problem |
|---|---|---|
| Drogi ewakuacyjne | Szerokość, drożność, oznakowanie, drzwi | Kartony, palety, zamknięte wyjście boczne |
| Alarmowanie | Słyszalność sygnału, procedura zgłoszenia, ROP | Pracownicy nie wiedzą, kto dzwoni pod 112 |
| Miejsce zbiórki | Odległość od budynku, brak kolizji z dojazdem PSP | Zbiórka pod bramą wjazdową |
| Lista osób | Pracownicy, goście, podwykonawcy, zmiana nocna | Brak rejestru osób z zewnątrz |
| Sprzęt ppoż. | Gaśnice, hydranty, oświetlenie awaryjne, SSP | Przegląd po terminie albo brak dostępu |
Przy większych obiektach w Kielcach i regionie świętokrzyskim często widzimy jeszcze jeden kłopot: różne firmy w jednym budynku. Każdy najemca ma swoje zasady, ale pożar nie zna granicy umowy najmu. Zarządca powinien zadbać o wspólny plan alarmowania, wspólne miejsce zbiórki i jasne zasady przekazywania informacji. Inaczej jedna firma wychodzi, druga zostaje, a trzecia zastanawia się, czy alarm dotyczy także jej piętra.
Nie zapominaj o hydrantach. Dla pracownika w czasie ewakuacji najważniejsza jest droga wyjścia, ale dla straży pożarnej sprawny dostęp do wody może przesądzić o przebiegu akcji. Zastawiona szafka hydrantowa lub niesprawny zawór wydają się małym zaniedbaniem, dopóki ktoś nie musi z nich skorzystać. Więcej o wymaganiach znajdziesz w materiale o tym, czym różni się hydrant wewnętrzny i zewnętrzny w budynku firmowym.
Jakie błędy najczęściej wychodzą podczas próbnej ewakuacji?
Najwięcej uczą te ćwiczenia, które nie wychodzą idealnie. To brzmi niewygodnie, ale jest prawdziwe. Jeśli ewakuacja wygląda jak pokaz dla komisji, dostajesz ładny protokół i niewiele wiedzy o budynku.
Pierwszy błąd to zwlekanie. Ludzie czekają, aż alarm się powtórzy, aż przełożony wyjdzie pierwszy, aż ktoś napisze na komunikatorze, że to naprawdę ewakuacja. W realnym pożarze pierwsze minuty są jak piasek w klepsydrze. Uciekają szybko.
Drugi błąd to powrót po rzeczy. Telefon, laptop, kurtka, dokumenty z biurka. W biurach zdarza się to stale. W magazynach częściej problemem jest chęć dokończenia operacji: odstawienia palety, zamknięcia bramy, zapisania dokumentu WZ. Procedura powinna jasno mówić, które czynności wolno wykonać tylko wtedy, gdy nie opóźniają wyjścia i nie narażają ludzi.
Trzeci błąd dotyczy gości. Recepcja ma księgę wejść, ale nikt jej nie zabiera. Podwykonawca pracuje w serwerowni, ale nie ma go na żadnej liście. Kierowca siedzi w kabinie przy rampie i nie słyszy alarmu. To nie są rzadkie sytuacje. Przy ćwiczeniach specjalnie pytam o osoby spoza stałej załogi, bo właśnie one gubią się w procedurach.
Czwarty błąd to źle dobrane miejsce zbiórki. Spotkaliśmy obiekty, gdzie pracownicy ustawiali się przy ścianie budynku, pod oknami zagrożonej strefy albo na drodze pożarowej. Miejsce zbiórki powinno być bezpieczne, widoczne i oddalone od obiektu na tyle, żeby nie narażać ludzi na dym, szkło, promieniowanie cieplne ani ruch pojazdów ratowniczych.
Piąty błąd to brak meldunku. Ludzie wychodzą, stoją, rozmawiają, ktoś pali papierosa, ale nikt nie wie, czy wszyscy są na zewnątrz. Meldunek musi być krótki: dział, liczba osób obecnych, liczba ewakuowanych, braki, informacje o osobach wymagających pomocy. Straż pożarna nie potrzebuje opowieści. Potrzebuje danych.
Z praktyki dodam rzecz, której często nie widać w poradnikach: ćwicz ewakuację przy różnych scenariuszach blokady. Nie zawsze główne wyjście będzie dostępne. W jednym z obiektów pracownicy znali tylko trasę przez recepcję, bo tak chodzili codziennie do pracy. Gdy w scenariuszu odcięliśmy ten kierunek, część osób poszła za liderem, który sam nie znał wyjścia technicznego. Skończyło się bezpiecznie, bo to były ćwiczenia. Wnioski były mocne.
Koszt zaniedbania nie kończy się na mandacie albo zaleceniu po kontroli. Może oznaczać przestój produkcji, problemy z ubezpieczycielem, odpowiedzialność zarządcy, utratę dokumentacji, uszkodzenie mienia i stres ludzi, którzy w kryzysie zostali bez jasnych poleceń. Najgorszy koszt to opóźnienie ewakuacji osoby, która potrzebowała pomocy. Tego nie da się odrobić fakturą ani nową procedurą po zdarzeniu.
Po ćwiczeniach trzeba zrobić krótką odprawę. Nie po miesiącu. Najlepiej tego samego dnia, gdy ludzie pamiętają szczegóły. Zapisz, które drzwi się zacinały, gdzie alarm był niesłyszalny, kto nie znał miejsca zbiórki, które oznakowanie było mylące. Potem wyznacz termin poprawy. Bez tego ćwiczenie staje się formalnością, a formalność nie wynosi nikogo z zadymionego korytarza.
Jakie pytania o ewakuację w firmie słyszymy najczęściej?
Czy każda firma musi robić próbną ewakuację?
Nie każda w tym samym trybie. Obowiązek praktycznego sprawdzenia organizacji ewakuacji dotyczy określonych obiektów, zwłaszcza ze strefą pożarową dla ponad 50 stałych użytkowników. Nawet gdy formalny obowiązek nie występuje, ćwiczenia są rozsądne w obiektach z klientami, zmianami nocnymi lub większym ryzykiem pożaru.
Jak często trzeba przeprowadzać próbną ewakuację?
W wielu obiektach termin wynosi nie rzadziej niż raz na 2 lata. W części placówek, na przykład z cykliczną zmianą użytkowników, ćwiczenia wykonuje się częściej. Termin trzeba ustalić na podstawie rodzaju budynku, liczby osób i przepisów przeciwpożarowych.
Czy trzeba zgłaszać próbną ewakuację do straży pożarnej?
Przy praktycznym sprawdzeniu organizacji ewakuacji, którego wymagają przepisy, zwykle zawiadamia się właściwą komendę PSP z odpowiednim wyprzedzeniem. Najczęściej przyjmuje się co najmniej 7 dni. Zgłoszenie pozwala uniknąć nieporozumień przy alarmie.
Kto odpowiada za ewakuację w budynku firmowym?
Za zapewnienie warunków ewakuacji odpowiada właściciel, zarządca lub użytkownik obiektu, zależnie od umów i faktycznego zarządzania budynkiem. W praktyce trzeba wyznaczyć też osoby funkcyjne: kierującego ewakuacją, zastępców i koordynatorów. Bez nazwisk lub funkcji procedura zostaje na papierze.
Czy podczas ewakuacji można używać windy?
Co do zasady nie używa się wind podczas ewakuacji pożarowej, chyba że obiekt ma specjalne rozwiązania przewidziane do takiego celu. Standardowa winda może zatrzymać się, zadymić lub sprowadzić ludzi na zagrożoną kondygnację. Drogi ewakuacyjne powinny prowadzić klatkami schodowymi i wyjściami ewakuacyjnymi.
Co zrobić, jeśli pracownik nie słyszy alarmu?
Trzeba sprawdzić słyszalność sygnału w tej strefie i poprawić sposób alarmowania. W hali produkcyjnej może być potrzebny sygnał optyczny, komunikat przez radiowęzeł lub wyznaczona osoba alarmująca. Problem trzeba wpisać do protokołu i usunąć, a nie uznać za wyjątek.
Czy goście i klienci też muszą iść do miejsca zbiórki?
Tak, wszystkie osoby przebywające w obiekcie powinny zostać objęte ewakuacją. Recepcja, obsługa sali lub opiekun spotkania muszą wiedzieć, ilu gości weszło i gdzie się znajdują. Brak kontroli nad osobami z zewnątrz to jeden z najczęstszych błędów.
Czy ewakuację można przeprowadzić bez specjalisty ppoż.?
Można, jeśli firma ma wiedzę, aktualną dokumentację i osoby przygotowane do prowadzenia ćwiczeń. Przy większych obiektach lepiej skorzystać ze wsparcia praktyka, który zauważy błędy w drogach ewakuacyjnych, alarmowaniu i organizacji. Zewnętrzna osoba patrzy na budynek bez przyzwyczajeń załogi.
Ewakuacja w budynku firmowym działa wtedy, gdy ludzie znają trasę, role są przydzielone, sprzęt jest sprawny, a ćwiczenia pokazują prawdziwe problemy. Jeśli chcesz sprawdzić przygotowanie obiektu w Kielcach lub regionie świętokrzyskim, zadzwoń do Pożserwis24: +48 793 752 221 i umów kontakt w dogodnym terminie.